Pazar, Ocak 16Önemli Haberler
Shadow

BOTAŞ’tan makus haber: Ziyan katlanarak büyüyor

Doğalgazda bir yandan yüksek fiyat artışları, bir yandan da daha yüksek fiyatlardan yenilenmesi beklenen kontratlar nedeniyle, BOTAŞ’ın sübvansiyondan kaynaklanan ziyanı büyüyor.

Dünya’ya değerlendirmelerde bulunan güç uzmanı Ali Arif Aktürk, BOTAŞ’ın misyon ziyanı yazarak ve sermaye artırarak götürdüğü sistemin sürdürülebilir olmadığını söyledi. Kış devriyle birlikte doğalgaz tüketiminin daha da artacağına işaret eden Aktürk, yaklaşık yüzde 2 dolayında maktu ÖTV ve yüzde 18 KDV’nin süreksiz olarak kaldırılabileceğini söyledi. Avrupa merkezli piyasalarda doğalgazın spot piyasada bin metreküp fiyatı 900 doları görmesiyle güç alanındaki tartışmalar da ağırlaştı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’de doğalgazın hanelere sübvansiyonlu olarak sunulduğunu, bin metreküp fiyatın 150 dolarlar düzeyinde tutulduğunu açıkladı. Bu düzeylerde tutulması, BOTAŞ’ın çıkış fiyatlarını denetim etmesinden kaynaklanıyor. Dağıtım şirketlerinin satış fiyatı formüle dayalı tarifelerle belirlendiği için tüketiciye sübvansiyonlu olarak ulaşıyor.

Sert kış şartları nedeniyle Türkiye’nin gaz tüketiminin evvelki yıllara nazaran artması bekleniyor. Memleketler arası fiyatlardaki artışın da maliyetleri yükselteceği varsayım ediliyor. Üstelik Türkiye bu devirde Rusya ile gaz alım kontratlarını hem BOTAŞ hem de özel bölümde yenilemek için görüşmelerini sürdürüyor. Güç ve Doğal Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, Türkiye 2023 Zirvesi’nde yaptığı konuşmada, Azerbaycan ile yeni kontrat yapıldığını, Rusya ile hem BOTAŞ, hem de özel kesim için müzakerelerin sürdüğünü; 2022 öncesi tamamlamayı hedeflediklerini açıklamıştı. Türkiye’nin bu iki kaynak dışında boru sınırıyla İran ve Cezayir ve Nijerya’dan sıvılaştırılmış doğalgaz ve spot piyasadan sıvılaştırılmış doğalgaz alımı bulunuyor. Türkiye’nin yıllık tüketiminin bu kışın tesiriyle 60 milyar metreküpe çıkabileceği iddiası yapıldı.

Türkiye’nin hali hazırda 58 milyar metreküplük uzun vadeli kontratı bulunuyor. Muahedeye bağlanan Azerbaycan gazının 6 milyar metreküp olduğu, Rusya ile devam eden görüşmelerin ise 4 milyar metreküpü BOTAŞ olmak üzere 8 milyar metreküp dolayında olduğu biliniyor.

Milletlerarası fiyatların yüksekliği ve uzun vadeli kontratların şimdi devreye girmemesi, hanelere satılan gazın fiyatının denetiminde BOTAŞ’ın misyon ziyanı kullanılıyor. BOTAŞ, çıkış fiyatlarını sübvanse ederek, yüksek fiyatları sübvanse ederken, TL kıymet kayıpları nedeniyle kur riskini de üstleniyor. Güç Uzmanı Ali Arif Aktürk, bu durumun sürdürülmesinin güç olduğunu, sonuçta BOTAŞ’ın yüksek bir finansmana gerek duyacağını, bunun şimdilik sermaye artırımlarıyla karşılandığını vurguladı.

Türkiye’nin gaz kontratlarını yenilemesinde de yerli üretimin devreye girmeye başlayacağı devri kavramak isteği de kamuoyuna yansıdı. Azerbaycan ile yapılan kontratın üç yıllık olduğu kaydedildi. Evvelki kontratların 10, 15 yıl üzere devirleri kapsaması nedeniyle bu rölâtif olarak kısa müddet, Karadeniz gazının kullanılmaya başlanacağı 2023 yılı sonrası için Türkiye’nin elini güçlendirme hedefini taşıdığı belirtildi. Rusya ile pazarlıklarda ise bilhassa milletlerarası fiyatların yüksekliği ve hacmin büyük olması nedeniyle bu kadar rahat olunamayacağı ileri sürülüyor.

Güç Uzmanı Ali Arif Aktürk, mevcut şartlar altında hanehalkına ucuz gaz tedarikinin devam etmesinde KDV ve ÖTV indirimlerinin kullanılabileceğini vurguluyor. Yüzde 18 KDV’nin sonuncu ödeyicisinin tüketici olması nedeniyle hem finansman sağlamada hem de indirimin yansımasında tesirli olacağı, yüzde 2’ye yakın maktu ÖTV’nin de fiyatları bir mühlet denetim etmede olumlu olacağını vurguluyor. Aktürk, dağıtım kanalında ise oynayabilecek bir fiyat marjı olmadığı görüşünde.

BOTAŞ’ın vazife ziyanının varsayımı sıkıntı

DÜNYA’ya değerlendirmelerde bulunan güç piyasası uzmanları doğalgaz fiyatlarının artışının Türkiye’nin maliyetini artıracağını, buna bağlı olarak hanehalkına sübvansiyonlu satış nedeniyle de BOTAŞ’ın da vazife ziyanı yazacağını; lakin bunun fiyatının kestirim edilmesinin sağlıklı olmayacağını söyledi. Türkiye’nin yılın ikinci yarısında Azerbaycan ile doğalgaz kontratını yenilediğini, olağan devirlerde de yılın ikinci yarılarında spot piyasadan spot piyasadan sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ithalinin arttığını vurgulayan bölüm uzmanları, “Kasım ayında sanayi ve güç şirketlerine satış fiyatına artırım yapıldı. Endüstride önemli bir üretim var. LNG ithalinin daha fazla olduğunu düşünebiliriz. Azerbaycan ile yapılan kontratın ayrıntılarını bilmiyoruz. Daha evvel brent petrol fiyatlarına endeksliydi, oradan hesaplamalar yapılabiliyordu. Artık farklı piyasalara endekslendiği haberleri var ancak bir açıklama yapılmadı. Bu nedenle, Türkiye’nin doğalgaz ithalat maliyetinin artacağını, BOTAŞ’ın hanehalkına satışta daha fazla vazife ziyanı yazacağını söyleyebiliriz ancak meblağını hesaplamak, iddia yapmak sağlıklı olmayacaktır” dedi.

Nakdî genişleme siyasetleri etkiliyor

Güç Uzmanı Ali Arif Aktürk, son periyotta gaz ve öbür emtia-enerji fiyatlarındaki artışın ABD ve Avrupa merkez bankalarının nakdî genişleme siyasetinden etkilendiğini söyledi. 2008 sonrası misal bir görünümün olduğunu belirten Aktürk, “Avrupa, ABD hatta Uzak Doğu’da nakdî genişleme sonrası risk iştahı olan fonlar, vadeli süreçler piyasalarında, kaldıraçlı süreçlerle dünyanın mukadderatıyla oynayabiliyor. Bu nakdî genişleme durursa ya da büyük merkez bankaları faiz artırırsa petrol ve buna bağlı olarak gaz fiyatları süratle gerilere çekilebilir. Petrolde 55-60, spot gaz piyasasında 300 dolar, uzun vadelilerde 200 dolarlar mümkün. Ayrıyeten birtakım gelişmeler bu yüksek fiyatlara takviye veriyor” dedi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir